Güncellenme tarihi: 28/08/2026
⚠️ Not: Bu sayfadaki içerikler, acil tıp asistanının kişisel çalışma notlarıdır. Tıbbi eğitim amacıyla hazırlanmıştır ve klinik karar veya tedavi için tek başına kaynak olarak kullanılmamalıdır. Güncel kılavuzlar ve kurum protokolleri her zaman önceliklidir. Buradaki bilgilerin kullanımından doğabilecek sonuçlardan sayfa sahibi sorumlu değildir.
1. Toksik Doz
- 100 mg/kg
- 10 mL kadar %40’lık metanol kalıcı körlük yapabilir.
2. Mekanizma
Asıl toksik madde metanol değildir. Metanol karaciğerde metanol > formaldehit > formik asit şeklinde metabolize olur.
Formik asit mitokondride sitokrom c oksidazı inhibe eder. Haliyle oksijenli solunum azalacağı için laktat üretimi artar. Ağır metabolik asidoz olur. Formik asidin kendisi optik sinire zarar verir ve bu sebeple görme bozukluğu yapar.
3. Klinik
| Dönem | Bulgular |
|---|---|
| İlk dönem (0-12 saat) | Baş dönmesi, bulantı-kusma, sersemlik, ataksi |
| İkinci dönem (12-24 saat) | Taşipne, hiperventilasyon, karın ağrısı, kusma, baş ağrısı |
| Geç dönem | Görme bozukluğu |
İlk dönem nonspesifiktir. Yüksek doz etanol kullanımından bir farkı yok. Tuzak burada.
Görme bozukluğu: Dilate pupil, kar yağarmış gibi görme. Fundusta hiperemi / papilödem.
BT’de bilateral putaminal nekroz/hemoraji. Geç bulgudur, akut değerlendirmede beklenmez.
4. Laboratuvar
- Yüksek anyon açıklı metabolik asidoz
- Osmolal gap yüksekliği > 10-20
Osmolal gap erken dönemde yükselir. Normal osmol gap metanolü dışlamaz. Geç dönemde metanol formik aside dönüştüğü için normalleşebilir.
🧮
Osmolal gap = Ölçülen osm − Hesaplanan osm
Hesaplanan osm = 2×Na + Glukoz/18 + BUN/2.8 + Etanol/4.6
Etanol’ü eklemeyi unutma sakın.
Kaba çeviri: osmolal gap × 3.2 ≈ metanol (mg/dL). Metanol düzeyi çalışılamıyorsa diyaliz eşiklerini bununla tahmin edebilirsin.
5. Tanı
- Kesin tanı metanol düzeyi.
Çoğu merkezde çalışılamaz ve sonucunun çıkması saatler sürer.
En yüksek kan konsantrasyonu maruziyetten 30-60 dakika sonra ortaya çıkar. 20 mg/dL üstü toksik kabul edilir.
- Pratikte tanı öykü + görme semptomu + anyon gap asidozu + osmolal gap ile konur.
6. Tedavi
- Metanol bakılamıyorsa: osmolal gap normal + asidoz düzelmiş + asemptomatik
6.1 Genel notlar
- Aktif kömür bağlamaz.
- Gastrik dekontaminasyon yararsız.
6.2 ABC
- Entübasyon gerekebilir.
Metabolik asidoza uygun ventile etmen lazım. Dakika ventilasyonunu hastanın kendi hiperventilasyonuna eşitle.
6.3 Antidot
Başlama kriterleri — aşağıdakilerden biri varsa başla:
- Metanol düzeyi > 20 mg/dL
- Toksik miktarda alım öyküsü + osmolal gap > 10 mOsm/L
- Toksik miktarda alım şüphesi + şunlardan en az ikisi: pH < 7.3, bikarbonat < 20, osmolal gap > 10
Kesilme kriterleri:
- Metanol < 20 mg/dL VE hasta asemptomatikse VE asidoz düzelmişse
- Metanol bakılamıyorsa: osmolal gap normal + asidoz düzelmiş + asemptomatik
6.3.1 Fomepizol (birinci seçenek)
- En iyi antidot.
- Alkol dehidrogenazı inhibe eder.
- Diyaliz sırasında devam edilir.
💊
Yükleme: Fomepizol 15 mg/kg IV
İdame (ilk 48 saat): 10 mg/kg IV, 12 saatte bir, toplam 4 doz
48. saatten sonra: 15 mg/kg IV, 12 saatte bir, kesilme kriterleri sağlanana kadar
Diyaliz sırasında: 15 mg/kg IV, 4 saatte bir
Her doz ≥ 100 mL sıvı içinde, 30 dakikada infüzyon şeklinde verilebilir. %5 deks tercih edebilirsin.
6.3.2 Etanol (fomepizol yoksa)
- Alkol dehidrogenaza metanolden daha güçlü bağlanır.
- Amaç kan etanol seviyesini 100 mg/dL’nin üzerinde tutmak.
- Diyaliz sırasında devam edilir.
- Kan şekeri takibine çok önem verilmeli.
💊
IV yükleme: %10 etanol 8 mL/kg
IV idame: %10 etanol
| Hasta | İdame hızı |
|---|---|
| Alkol kullanmayan | 0.8-1.3 mL/kg/saat |
| Kronik alkolik | ~2 mL/kg/saat |
| Diyaliz sırasında | 2.5-3.5 mL/kg/saat |
1-2 saatte bir etanol düzeyi bak.
IV etanol yoksa: oral %40’lık etanol (viski, votka, cin, tekila, rom) 2 mL/kg PO veya NG. İdame 0.2-0.4 mL/kg/saat.
6.4 Sodyum Bikarbonat
- Formik asidin iyonize halde kalmasına yardımcı olur ve dokulara geçişini azaltabilir.
- pH < 7.30 olan hastalarda düşünülebilir.
- 1 ampulde Türkiye’de genelde 10 mEq var.
💊
Sodyum bikarbonat 1-2 mEq/kg IV, 1-2 dakika içinde
Sodyum bikarbonat 100-150 mEq, 1 litre %5 deks içinde, 150-200 mL/saat’ten infüzyon
150 mEq = 15 ampul. Hazırlığı önceden düşün.
6.5 Folinik asit / Folik asit
- Formik asidin CO₂ + H₂O’ya dönüşmesini hızlandırır.
- Diyaliz sırasında devam edilir.
💊
Folat 1 mg/kg IV (max doz 50 mg), 4-6 saatte bir
İlk dozda lökovorin (folinik asit) önerilmekte.
6.6 Hemodiyaliz
- En etkili tedavidir.
- Aralıklı diyaliz öncelikli tercih edilen yöntem, ama imkan yoksa CRRT kabul edilebilir bir yöntem.
EXTRIP endikasyonları:
Klinik:
- Koma (1D)
- Nöbet geçirmesi (1D)
- Yeni gelişen görme defisiti (1D)
Laboratuvar:
- Kan pH’sı ≤ 7.15 (1D)
- Destek tedavileri ve antidotlara (etanol, fomepizol) rağmen dirençli metabolik asidoz (1D)
- Serum anyon gap > 24 mmol/L
- Akut böbrek hasarı (1D)
Metanol düzeyine göre:
- Fomepizol tedavisine rağmen > 70 mg/dL
- Etanol tedavisine rağmen > 60 mg/dL
- ADH inhibitörü kullanımı olmamasına rağmen > 50 mg/dL
Metanol seviyesi ölçülemiyorsa osmolal gap yardımcı olabilir.
Putaminal hemoraji riski sebebiyle HD sırasında antikoagülasyondan kaçın.
Diyaliz ne zaman bitirilmeli?
- Metanol seviyesi 20 mg/dL’nin altına düştüğünde VE klinik düzelme gösterdiğinde VE kan pH’sı > 7.3
7. Takip ve Yatış
- Şüpheli asemptomatik hastayı en az 12-24 saat gözle, 4-6 saatte bir kan gazı + osmolal gap tekrarla.
Metanol ile birlikte etanol alımı varsa latent dönem uzar — etanol düzeyi düşene kadar hasta normal görünebilir, bu süre boyunca metanolü dışlayamazsın.
Hasta yatmalı:
- Alım şüphesi yüksekse
- Belirti ve bulguları şiddetliyse, devam ediyorsa, kötüleşiyorsa
- Antidot tedavisi gerekiyorsa
- Metanol düzeyi > 20 mg/dL ise
8. Order
Kabul anında
- Damar yolu + monitörizasyon + sonda
- Tam kan sayımı
- Biyokimya: Na, K, Cl, glukoz, üre/BUN, kreatinin, Ca, AST/ALT
- Kan gazı (pH, HCO₃, laktat)
- Serum ölçülen osmolalite
- Kan etanol düzeyi
- Metanol düzeyi (çalışılabiliyorsa; çalışılamıyorsa numuneyi ayır/gönder)
- Gebelik testi (uygunsa)
- EKG
- Şuur bozukluğu / nöbet varsa beyin BT
- Hastaya santral katater tak
Tedavi orderı (kriterler karşılanıyorsa)
70 kiloluk bir insan ve kendi hastanemin koşulları için;
- ANSTA + Monitörizasyon + AÇİT
- Oral Stop
- 12×1 PUKŞ takibi
- NAC 1200 mg 2×1 IV
- 1000 cc %5 Dekstroz içine 4 ampul bemiks, 50 cc/saat’ten IV infüzyon
Tek seferde ver.
6. Bikarbonat 14 ampul IV puşe
7. 1000 cc %5 deks içine 14 ampul bikarbonat, 100 ml/saat’ten IV infüzyon
8. %10’luk Etanol 560 ml IV yükleme, 30-60 dakikada, mümkünse santral kataterden
9. %10’luk Etanol 140 ml/saat’ten IV infüzyon, mümkünse santral kataterden
10. Diyaliz sırasında %10’luk etanol 200 mL/saat’ten IV infüzyon
Kronik alım baz alındı. Kan etanol seviyesine göre revize et.
Diyalize girerse doz arttırmalısın.
11. Lökovorin 4 x 50 mg IV
12. Prednol 4 x 250 mg IV
Görme defisiti varsa
13. Pantoprazol 40 mg IV
Takip orderI
- Kan gazı + Na, K, glukoz, üre + ölçülen osmolalite — 4-6 saatte bir
- Etanol tedavisi alıyorsa: etanol düzeyi + kan şekeri — 1-2 saatte bir
- Görme keskinliği ve pupil muayenesi — vardiya başına
Konsültasyon
- Nefroloji (diyaliz)
- Yoğun bakım (kliniğe göre)
- Göz (görme defisiti varsa)
- UZEM — 114
